Energienet Urk van start.

Een lokaal en duurzaam energiesysteem dat Urk verwarmt, verkoelt en verbindt.

Na ruim vijf jaar van voorbereiding, samenwerking en ontwikkeling is het zover: Energienet Urk gaat van start. Met het rondkomen van de financiering en de oprichting van Energienet Urk B.V. is een belangrijke mijlpaal bereikt in de verduurzaming van Urk. Voor de Gemeente Urk en warmtebedrijf InWarmte markeert dit niet alleen het begin van de realisatie van een innovatief warmte- en koudenet, maar vooral de start van een nieuw energiesysteem waarin woningen en bedrijven elkaar versterken.

Achter deze bijzondere stap schuilt een jarenlang traject waarin diverse partijen samen optrokken. Enodes speelde daarbij vanaf 2021 een belangrijke rol in de voorbereiding en ontwikkeling van het project. Onze directeur Sylvain van Ligtenberg werkte als projectleider voor de Gemeente Urk aan de uitwerking van een ambitie die inmiddels werkelijkheid wordt: een lokaal energiesysteem dat gebruikmaakt van energie die op Urk zelf beschikbaar is.

Een circulair energiesysteem dat past bij Urk
Urk is uniek. De visindustrie vormt al generaties lang een economische motor van het dorp. Tegelijkertijd staat ook Urk voor de uitdaging om woningen en bedrijven op een duurzame manier van energie te voorzien en stap voor stap afscheid te nemen van aardgas.

In plaats van te zoeken naar energiebronnen buiten het dorp, ontstond het idee om juist gebruik te maken van wat er lokaal al aanwezig is. In de visverwerkende industrie komt namelijk veel warmte vrij bij koel- en vriesprocessen. Die warmte verdwijnt normaal gesproken grotendeels ongebruikt in de omgeving. Energienet Urk maakt het mogelijk om deze restwarmte op te vangen en opnieuw te benutten.

Daarmee ontstaat een circulair energiesysteem waarin reststromen een nieuwe bestemming krijgen. Warmte die eerst verloren ging, wordt ingezet om woningen en gebouwen te verwarmen. Tegelijkertijd helpt het systeem bedrijven bij hun koel- en vriesprocessen. Zo profiteren beide kanten van dezelfde infrastructuur.

Bedrijven en woningen helpen elkaar
Dat wederzijdse voordeel vormt misschien wel de meest bijzondere eigenschap van Energienet Urk.

De eerste gebieden die worden aangesloten zijn het nieuwe bedrijventerrein Port of Urk en de Zeeheldenwijk. De komende tien jaar worden in deze nieuwe woonwijk ongeveer 1.650 woningen gebouwd. Dat maakt de Zeeheldenwijk direct een belangrijke afnemer van duurzame warmte.

Aan de andere kant staan de visverwerkende bedrijven op Port of Urk. Deze bedrijven hebben veel behoefte aan koude voor hun productieprocessen. Daarbij ontstaat warmte als bijproduct. Dankzij Energienet Urk worden warmte en koude niet langer als losse energievraagstukken behandeld, maar vormen zij één geïntegreerd systeem.

De warmte uit de visindustrie wordt gebruikt voor woningen en andere gebouwen. Overtollige warmte en koude worden opgeslagen in de bodem, zodat ze later opnieuw kunnen worden ingezet wanneer de vraag verandert. Het resultaat is een slim lokaal netwerk waarin energie continu wordt uitgewisseld en optimaal wordt benut. Daarmee ontstaat een innovatieve vorm van samenwerking tussen wonen en ondernemen.

Een duurzame oplossing voor meerdere uitdagingen
Voor de gemeente Urk gaat Energienet Urk over meer dan alleen duurzame warmte.

Nederland kampt op veel plaatsen met netcongestie: een overbelast elektriciteitsnet waardoor nieuwe ontwikkelingen soms vertragen. Ook de energietransitie vraagt om slimme oplossingen die verder gaan dan individuele warmtepompen of traditionele energienetten.

Energienet Urk draagt op meerdere manieren bij aan deze uitdagingen. Doordat restwarmte wordt hergebruikt, neemt de behoefte aan extra energieopwekking af. Daarnaast worden warmte en koude lokaal geproduceerd, opgeslagen en gebruikt. Hierdoor wordt het elektriciteitsnet minder zwaar belast.

Bovendien maakt het systeem Urk minder afhankelijk van fossiele brandstoffen. De ambitie is helder: stap voor stap werken aan een aardgasvrije toekomst voor het dorp.

Bijzondere samenwerking tussen publieke en private partijen
Een van de redenen waarom Energienet Urk opvalt, is de manier waarop het georganiseerd is. De Gemeente Urk en warmtebedrijf InWarmte hebben samen Energienet Urk B.V. opgericht. Deze organisatie wordt verantwoordelijk voor de aanleg, het beheer en de verdere ontwikkeling van het warmte- en koudenet.

Volgens wethouder Albert Woord is de samenwerking bijzonder omdat publieke en private partijen gezamenlijk verantwoordelijkheid nemen voor een collectieve warmtevoorziening. “De samenwerking is bijzonder, omdat publieke en private partijen hierin samen verantwoordelijkheid nemen voor een collectieve warmtevoorziening. Daarmee loopt Energienet Urk vooruit op de nieuwe Wet collectieve warmte (Wcw), die volgend jaar in werking treedt.”

Juist dat gezamenlijke eigenaarschap geeft vertrouwen voor de lange termijn. Het project is niet alleen gericht op de aanleg van infrastructuur, maar ook op het duurzaam beheren en verder uitbreiden van het energiesysteem.

Eerste kredietovereenkomst vooruitlopend op nieuwe warmtenetwet
Dat vertrouwen blijkt ook uit de manier waarop het project is gefinancierd. De realisatie wordt mogelijk gemaakt door financiering vanuit de BNG en een subsidie van de provincie Flevoland. Daarbij werd een bijzondere mijlpaal bereikt: het gaat om de eerste kredietovereenkomst van BNG die vooruitloopt op de nieuwe Wet collectieve warmte.

Volgens Terrence Roep, Senior Relatiemanager bij BNG, laat het project zien wat mogelijk is wanneer verschillende partijen gezamenlijk optrekken.
“De realisatie van Energienet Urk is een mooi voorbeeld van wat mogelijk is wanneer overheden, bedrijven en financiers gezamenlijk optrekken. Als BNG ondersteunen wij projecten die maatschappelijke opgaven vertalen naar concrete oplossingen voor inwoners, ondernemers en toekomstige generaties.”

De financiering vormt daarmee niet alleen een steun voor Energienet Urk zelf, maar ook een belangrijk signaal voor vergelijkbare projecten elders in Nederland.

Van plan naar uitvoering
Voor alle betrokken partijen was 30 juni 2026 daarom een feestelijke dag. Op die datum werd niet alleen stilgestaan bij de oprichting van Energienet Urk B.V., maar vooral bij het feit dat het project de fase van plannen maken achter zich laat.

Directeur Reinoud Hilhorst van Energienet Urk B.V. benadrukte het belang van dit moment:
“Deze stap maakt het mogelijk om echt te starten met de uitvoering. We bouwen aan een lokaal energiesysteem dat restwarmte benut en bijdraagt aan betaalbare en duurzame energie voor Urk.”

Voor de inwoners van Urk betekent dit dat de duurzame warmtevoorziening nu daadwerkelijk zichtbaar wordt in de praktijk. Waar jarenlang is gewerkt aan onderzoeken, ontwerpen, vergunningen, businesscases en samenwerkingen, verschuift de aandacht nu naar realisatie.

De volgende fase
De komende periode staat in het teken van de verdere aanleg van het leidingnetwerk en het afronden van het technische ontwerp. Volgens Christian Frisart, realisatiemanager bij InWarmte, draait het daarbij om zorgvuldigheid en betrouwbaarheid.
“De focus ligt op het zorgvuldig afronden van het technisch ontwerp. We zorgen ervoor dat het energiesysteem als geheel goed functioneert en klaar is voor een betrouwbare en toekomstbestendige levering van warmte en koude.”

Dat toekomstbestendige karakter is essentieel. Energienet Urk wordt niet gebouwd voor de komende vijf jaar, maar voor decennia. De infrastructuur moet meegroeien met de ontwikkeling van Urk en ruimte bieden voor verdere uitbreiding.

Een fundament voor een aardgasvrij Urk
Hoewel Port of Urk en de Zeeheldenwijk de eerste gebieden zijn die gebruikmaken van het systeem, kijken de initiatiefnemers al verder vooruit. De gemeente werkt momenteel aan een breder Energieprogramma waarin wordt onderzocht hoe ook andere wijken in de toekomst aardgasvrij kunnen worden gemaakt. Energienet Urk vormt daarvoor een belangrijk fundament.

De uitbreiding van Energienet Urk naar bestaande woonwijken is een toekomstige mogelijkheid. Daarmee is het project meer dan een lokale voorziening voor nieuwbouw; het kan uitgroeien tot een energie-infrastructuur voor heel Urk. Wethouder Albert Woord ziet daarin een logische volgende stap: “Energienet Urk laat zien wat er mogelijk is als we de kracht van onze eigen visindustrie benutten. Dat geeft vertrouwen in de volgende stap. In het najaar gaan we graag met onze inwoners in gesprek over een aardgasvrije toekomst voor het hele dorp. Urk vol energie vooruit!”

Een mijlpaal voor Urk én voor de energietransitie
De officiële start van Energienet Urk is dus veel meer dan de aanleg van een warmte- en koudenet. Het is het bewijs dat lokale samenwerking kan leiden tot innovatieve antwoorden op grote maatschappelijke uitdagingen.

Voor de gemeente Urk biedt het project een concrete route naar een duurzamer en aardgasvrij energiesysteem. Voor InWarmte is het een voorbeeld van hoe collectieve warmtevoorzieningen toekomstbestendig kunnen worden ingericht. Voor bedrijven betekent het een efficiëntere benutting van energie. En voor toekomstige bewoners van de Zeeheldenwijk betekent het comfortabele, duurzame warmte uit een bron die letterlijk uit de eigen omgeving komt.

Wat in 2021 begon als een ambitieus plan, is nu werkelijkheid geworden. Dankzij de inzet van Gemeente Urk, InWarmte, Enodes en vele andere betrokken partners is de basis gelegd voor een energiesysteem waarin warmte en koude niet verloren gaan, maar worden gedeeld. Een systeem dat perfect past bij Urk: innovatief, ondernemend en gebouwd op de kracht van de gemeenschap. En daar zijn we best trots op.